Rasy psów: Portugalski pies dowodny

10-11-2025 - Autor: As-Pol

To niezwykle energiczne i radosne zwierzę, które od wieków towarzyszyło portugalskim rybakom podczas pracy na morzu. Woda jest jego drugim żywiołem, a jego charakterystyczne loki i wesołe spojrzenie potrafią rozbroić każdego. Portugalski pies dowodny, znany też jako cão de água português, zachwyca zarówno wyglądem, jak i temperamentem. To pies średniej wielkości, który z łatwością odnajduje się w różnych aktywnościach. Jego sierść, pozbawiona podszerstka, jest niemal hipoalergiczna, dlatego jest idealnym wyborem dla osób uczulonych na psią sierść.

Źródło: WIkipedia, CC BY-SA 4.0

Spis treści

 

Cechy Opis
Sylwetka i wygląd Portugalski pies dowodny ma proporcjonalną, umięśnioną i zwartą sylwetkę stworzoną do pracy w wodzie. Oczy są ciemne i wyraziste, uszy wiszące, w kształcie serca. Krótki grzbiet, głęboka klatka piersiowa oraz mocne kończyny zapewniają dużą siłę i wytrzymałość. Ogon gruby u nasady, zakończony charakterystycznym pędzelkiem, często noszony w kształcie pierścienia. Ruchy psa są sprężyste, energiczne i pełne wdzięku.
Wzrost Samce: 50–57 cm w kłębie.
Suki: 43–52 cm.
Waga Samce: 19–25 kg.
Suki: 16–22 kg.
Pomimo zwartej budowy ciała porusza się lekko i elastycznie dzięki silnym mięśniom i krótkiej, mocnej szyi.
Typ sierści Występują dwa typy sierści: lokowaty (gęste, zwarte loczki przylegające do ciała) oraz falisty (dłuższy, delikatnie połyskujący włos). Sierść jest gęsta, obfita i pozbawiona podszerstka. Wymaga regularnej pielęgnacji i przycinania, aby zapobiec filcowaniu. Brak podszerstka sprawia, że pies gorzej znosi niskie temperatury.
Umaszczenie Najczęstsze kolory to czarny, brązowy i biały, często z niewielkimi znaczeniami na łapach, klatce piersiowej lub końcu ogona. Włos może być lokowaty lub falisty. Struktura sierści jest sprężysta, odporna na wilgoć i często ma naturalny połysk.

Pochodzenie – historia portugalskiego psa dowodnego

Korzenie tej rasy sięgają portugalskiego regionu Algarve, gdzie od setek lat towarzyszyła rybakom podczas połowów. Ich zadaniem było pilnowanie łodzi, a także wyławianie sieci z wody, przenoszenie wiadomości między statkami i ratowanie ludzi. Dzięki inteligencji i odwadze szybko zdobyły uznanie wśród marynarzy i stały się symbolem wierności i ciężkiej pracy.

W XX wieku populacja rasy drastycznie spadła, lecz dzięki wysiłkom hodowców udało się ją odtworzyć. Współcześnie portugalski pies dowodny pozostaje jednym z narodowych skarbów Portugalii.

Portugalski pies dowodny – wygląd i cechy fizyczne

Mocna, dobrze zbudowana sylwetka i charakterystyczne loki nadają psu niepowtarzalny wygląd. Jego ciało jest proporcjonalne, umięśnione i doskonale przystosowane do pracy w wodzie. Oczy ma ciemne, wyraziste, pełne życia, a uszy wiszące, w kształcie serca.

Krótki grzbiet, głęboka klatka piersiowa i mocne kończyny czynią z niego doskonałego pływaka. Ogon jest gruby u nasady, zakończony charakterystycznym pędzelkiem włosów, często uniesiony w pierścień, gdy pies jest podekscytowany. Ruchy są energiczne, sprężyste i pełne wdzięku.

Wzrost i waga

Portugalski pies dowodny to pies średniej wielkości o harmonijnej sylwetce. Dorosły samiec osiąga wysokość w kłębie od 50 do 57 cm, natomiast suczka mierzy od 43 do 52 cm. Waga dorosłego psa wynosi zwykle 19–25 kg, a suka waży od 16 do 22 kg. Pomimo zwartej budowy ciała porusza się z niezwykłą lekkością i elastycznością, co zawdzięcza silnym mięśniom i krótkiej, mocnej szyi.

Umaszczenie, kolor sierści portugalskiego psa dowodnego

Umaszczenie tej rasy występuje w trzech podstawowych wariantach: czarnym, brązowym i białym, często z niewielkimi znaczeniami na klatce piersiowej, łapach lub końcu ogona. Sierść może być lokowata lub falista, w zależności od odmiany. W obu przypadkach jest jednak gęsta, obfita i pozbawiona podszerstka. Brak podszerstka sprawia, że włos jest niemal hipoalergiczny i nie linieje w sposób typowy dla innych ras. Struktura włosa jest sprężysta i odporna na wilgoć, dzięki czemu pies z łatwością pływa w zimnej wodzie. U niektórych osobników występuje naturalny połysk sierści, co dodaje im elegancji. To rasa, której wygląd zawsze przyciąga uwagę miłośników psów.

Typ sierści

Sierść portugalskiego psa dowodnego dzieli się na dwa typy – lokowaty i falisty. Odmiana lokowata charakteryzuje się gęstymi, pierścieniowatymi loczkami, które ściśle przylegają do ciała. Wersja falista ma dłuższy włos o delikatnym połysku, przypominający morskie fale. Niezależnie od odmiany, włos wymaga regularnej pielęgnacji, by zapobiec filcowaniu i utrzymać jego naturalny kształt. Rasa ta nie ma podszerstka, dlatego źle znosi niskie temperatury i nie powinna przebywać długo na mrozie.

Jak długo żyją portugalskie psy dowodne?

Średnia długość życia portugalskiego psa dowodnego wynosi od 11 do 15 lat. To pies wymagający odpowiedniej opieki. Regularne badania profilaktyczne i zbilansowane żywienie znacząco wydłużają jego witalność. Psy tej rasy są bardzo aktywne, dlatego potrzebują codziennego ruchu, który wspiera ich układ sercowo-naczyniowy. Odpowiedzialna hodowla minimalizuje ryzyko wystąpienia chorób dziedzicznych.

Szczenięta, miot

Szczeniaki portugalskiego psa dowodnego przychodzą na świat w miotach liczących od czterech do ośmiu maluchów. Już od pierwszych dni życia są ruchliwe, ciekawskie i chętne do kontaktu z człowiekiem. Ich futerko jest miękkie, a loczki zaczynają się formować dopiero po kilku tygodniach. Suka jest doskonałą matką, troskliwą i czujną, nie odstępuje szczeniąt na krok. Od wczesnego etapu należy rozpocząć delikatną socjalizację, ponieważ psy tej rasy mają wrodzoną ciekawość i chęć poznawania świata.

Jak wygląda portugalski pies dowodny – cechy charakterystyczne

Uwagę zwracają jego loki i błyszczące oczy. Portugalski pies dowodny ma proporcjonalną, atletyczną sylwetkę, która odzwierciedla jego wodny rodowód. Głowa jest szeroka, kufa mocna, a uszy zwisające – w kształcie serca. Ogon jest gruby u nasady i często noszony wysoko, szczególnie podczas zabawy lub pływania. Szata może być przystrzyżona na dwa sposoby klasycznie „na lwa” lub współcześnie „na retrievera”, co podkreśla elegancki wygląd psa.

Portugalski pies dowodny – temperament i usposobienie

Portugalski pies dowodny to uosobienie inteligencji, lojalności i energii. Wyróżnia go wyjątkowa wrażliwość na emocje opiekuna. Ppotrafi wyczuć nastrój człowieka i reagować odpowiednio do sytuacji. Jest towarzyski, czuły i zawsze gotowy do zabawy, ale jednocześnie bardzo zrównoważony. To pies, który kocha ruch i współpracę, dlatego najlepiej odnajduje się u boku aktywnych ludzi. W relacjach rodzinnych jest cierpliwy i serdeczny, ale nie znosi samotności. Brak uwagi i zajęcia może prowadzić do nudy, a w konsekwencji – do destrukcyjnych zachowań.

Charakterystyka temperamentu

Temperament portugalskiego psa dowodnego można określić jako harmonijne połączenie odwagi i łagodności. Z jednej strony to nieustraszony pływak, z drugiej pies rodzinny, który uwielbia czułość i bliskość. Rasa ta jest bardzo inteligentna i chętnie się uczy, dlatego doskonale sprawdza się w roli psa do towarzystwa, ratownika wodnego lub terapeuty. Nie jest hałaśliwa, choć bywa ekspresyjna. Często komunikuje emocje przez wydawanie dźwięków i gestykulację. Wobec obcych jest ostrożna, ale nie agresywna.

Typowe zachowania portugalskiego psa dowodnego

Ten pies z natury jest pełen entuzjazmu i energii. Uwielbia pracować z człowiekiem, dlatego najlepiej czuje się, gdy ma do wykonania konkretne zadanie. Często przynosi przedmioty, aportuje i szuka okazji do interakcji. To jego sposób na okazywanie uczuć. Z natury ma silny instynkt ochronny, więc chętnie pilnuje domu i bliskich, ale nie jest agresywny. Dobrze znosi obecność innych psów i lubi wspólne spacery.

Dostosowanie do życia z ludźmi i innymi zwierzętami

Portugalski pies dowodny doskonale odnajduje się w życiu rodzinnym, ponieważ jest niezwykle towarzyski i przywiązany do domowników. Lubi przebywać w centrum uwagi, ale nie jest natarczywy. Potrafi spokojnie czekać na moment wspólnej zabawy. W relacjach z ludźmi okazuje ogromną empatię, co czyni go wspaniałym towarzyszem również dla osób starszych. Rasa ta źle znosi samotność, dlatego nie powinna być pozostawiona sama przez dłuższy czas.

Portugalski pies dowodny a dzieci

To pies, który doskonale dogaduje się z dziećmi. Ma wrodzoną cierpliwość i poczucie opiekuńczości, dlatego potrafi dostosować swoje zachowanie do wieku i temperamentu dziecka. Uwielbia wspólne zabawy, aportowanie lub naukę prostych sztuczek. Pies ten jest czuły i łagodny, ale wymaga szacunku. Dzieci powinny wiedzieć, że nie wolno ciągnąć go za sierść ani przeszkadzać, gdy odpoczywa. Dorastając razem z dziećmi, portugalski pies dowodny staje się ich najlepszym przyjacielem i wiernym opiekunem.

Portugalski pies dowodny a inne psy

W relacjach z innymi psami portugalski pies dowodny jest zazwyczaj przyjazny i otwarty. Ma stabilny charakter, więc nie prowokuje konfliktów, choć potrafi zaznaczyć swoją pozycję, jeśli zostanie do tego zmuszony. Wspólne spacery z innymi psami to dla niego źródło radości i stymulacji. Dzięki silnemu instynktowi współpracy szybko adaptuje się w grupie i potrafi utrzymać harmonię w psim towarzystwie. Ważna jest jednak wczesna socjalizacja, by nauczył się poprawnych zachowań wobec nieznajomych psów.

Portugalski pies dowodny – życie z kotami

Portugalski pies dowodny z natury ma silny instynkt łowiecki, ale jest też niezwykle inteligentny i podatny na naukę. Przy odpowiednim wychowaniu i socjalizacji może bez problemu współżyć z kotami, zwłaszcza jeśli dorastał z nimi od szczenięcia. Zazwyczaj wykazuje wobec nich ciekawość, nie agresję, i szybko uczy się zasad wspólnego życia. Czasem jednak jego żywiołowy temperament może sprawić, że spróbuje zachęcić kota do zabawy, co nie zawsze spotyka się z entuzjazmem drugiej strony. Najlepiej wprowadzać go do domu z kotem stopniowo, z zachowaniem cierpliwości i kontroli.

Żywienie portugalskiego psa dowodnego

Odpowiednie żywienie tej rasy ma znaczenie dla utrzymania jej energii, odporności i kondycji. Portugalski pies dowodny to aktywny zwierzak, który potrzebuje pełnowartościowej diety opartej na mięsie, tłuszczach i naturalnych składnikach odżywczych. Najlepiej sprawdzają się karmy wysokomięsne lub domowe posiłki przygotowywane pod okiem specjalisty. Dobrze zbilansowany jadłospis powinien zawierać nie tylko mięso, ale także warzywa i zdrowe oleje wspierające skórę i sierść. Pies tej rasy nie powinien dostawać produktów przetworzonych, bogatych w sól i zboża.

Wskazówki żywieniowe

Najważniejszą zasadą w karmieniu portugalskiego psa dowodnego jest regularność i umiar. Dorosły pies powinien otrzymywać dwa posiłki dziennie, dopasowane do jego aktywności fizycznej. Żywienie powinno opierać się na mięsie: wołowinie, indyku, jagnięcinie lub rybach, które są źródłem łatwo przyswajalnego białka. Warto uzupełniać dietę o warzywa, takie jak dynia, marchew czy brokuły, które wspierają trawienie. Szczeniaki należy karmić częściej, w mniejszych porcjach, aby nie obciążać żołądka.

Jakie mięso dla portugalskiego psa dowodnego?

Portugalski pies dowodny najlepiej rozwija się na diecie opartej o wysokiej jakości mięso. Najbardziej wartościowe źródła białka to wołowina, indyk, jagnięcina i kurczak, które dostarczają niezbędnych aminokwasów i żelaza. Doskonałym uzupełnieniem są także ryby morskie, bogate w kwasy tłuszczowe omega-3 wspierające odporność i kondycję sierści. Od czasu do czasu można włączyć do menu podroby – wątrobę, serce i nerki – które stanowią naturalne źródło witamin z grupy B oraz minerałów. Dobrze jest rotować rodzaje mięsa, aby uniknąć niedoborów i uczuleń.

Aktywność fizyczna i ćwiczenia portugalskiego psa dowodnego

Portugalski pies dowodny to pies, który nie potrafi usiedzieć w miejscu. Ma ogromną potrzebę ruchu, eksploracji i kontaktu z człowiekiem. Regularna aktywność jest dla niego nie tylko sposobem na rozładowanie energii, ale także na utrzymanie dobrej kondycji fizycznej i psychicznej. Najbardziej szczęśliwy jest wtedy, gdy może połączyć zabawę z pracą – aportowanie, pływanie czy treningi posłuszeństwa to jego żywioł. Rasa ta doskonale odnajduje się w sportach kynologicznych, które wymagają zarówno ruchu, jak i skupienia. Właściciel powinien zapewnić mu minimum dwie godziny aktywności dziennie, aby zachować jego równowagę emocjonalną.

Poziom aktywności, potrzeby ruchowe i zabawy

Poziom aktywności portugalskiego psa dowodnego jest wysoki. To urodzony sportowiec i entuzjasta zabaw. Uwielbia pływać, biegać i uczestniczyć w zajęciach ruchowych z człowiekiem. Pies ten nie nadaje się dla osób, które prowadzą siedzący tryb życia lub nie mają czasu na spacery. Brak odpowiedniej dawki ruchu może prowadzić do frustracji i nadpobudliwości. Zamiast długich samotnych spacerów lepiej postawić na wspólne zabawy i treningi, które angażują jego umysł i ciało.

Zalecane rodzaje ćwiczeń i aktywności

Portugalski pies dowodny doskonale odnajduje się w sportach wymagających wytrzymałości i współpracy z człowiekiem. Uwielbia pływanie, dlatego idealną formą ruchu są treningi w wodzie. Mmogą to być zarówno zabawy w jeziorze, jak i profesjonalne zajęcia ratownicze. Rasa świetnie radzi sobie również w dyscyplinach takich jak agility, obedience lub dogtrekking, które rozwijają koncentrację i posłuszeństwo. Warto zapewniać psu różnorodne ćwiczenia, aby nie popadł w rutynę. To pies, który szybko się uczy i potrzebuje nowych wyzwań.

Warunki mieszkaniowe, bytowe

Choć portugalski pies dowodny potrafi dostosować się do różnych warunków życia, najlepiej czuje się w domu z ogrodem lub w pobliżu terenów, gdzie może swobodnie się poruszać. W jego naturze leży potrzeba przestrzeni i kontaktu z naturą, dlatego zbyt ciasne mieszkanie może ograniczać jego energię. Nie oznacza to jednak, że nie może mieszkać w mieście. Wymaga po prostu więcej uwagi i aktywności na świeżym powietrzu. Rasa ta jest bardzo związana z człowiekiem i nie powinna przebywać zbyt długo sama. Idealne warunki to dom, w którym pies ma codzienny kontakt z rodziną i dostęp do aktywności ruchowych.

Dostosowanie do życia w małym mieszkaniu

Życie w małym mieszkaniu nie jest dla portugalskiego psa dowodnego niemożliwe, ale wymaga dużego zaangażowania opiekuna. To pies, który musi się ruszać i potrzebuje minimum dwóch spacerów dziennie połączonych z zabawą. Brak ruchu prowadzi do frustracji i problemów behawioralnych. Właściciel mieszkający w bloku powinien planować aktywności poza domem – bieganie, pływanie lub dłuższe wędrówki. Ważne, by pies miał swoje miejsce do odpoczynku i nie był pozostawiany sam przez wiele godzin.

Idealne warunki mieszkaniowe

Najlepszym środowiskiem dla portugalskiego psa dowodnego jest dom z ogrodem, w którym może swobodnie się poruszać, biegać i bawić. Powinien mieć swoje spokojne miejsce w domu, z dala od przeciągów i hałasu, by móc odpocząć po intensywnych aktywnościach. Rasa ta źle znosi izolację. Potrzebuje codziennego kontaktu z człowiekiem, bo więź z opiekunem stanowi podstawę jej szczęścia. W zamian za bliskość i uwagę pies odwdzięcza się lojalnością oraz posłuszeństwem.

Portugalski pies dowodny – zdrowie i pielęgnacja

Pod względem zdrowotnym to pies wytrzymały, odporny na warunki atmosferyczne i rzadko zapadający na infekcje. Niemniej jednak, jak każda rasa, ma pewne predyspozycje do chorób dziedzicznych, dlatego odpowiednia profilaktyka jest kluczowa. Dzięki mocnej budowie i naturalnej odporności dobrze znosi wilgoć oraz zmiany temperatur, co jest efektem jego wodnego pochodzenia. Aby zachować dobrą kondycję, wymaga regularnych wizyt kontrolnych u weterynarza i dbałości o właściwe żywienie.

Najczęstsze, typowe problemy zdrowotne

Mimo ogólnej odporności, portugalski pies dowodny może cierpieć na kilka typowych schorzeń genetycznych. Do najczęstszych należą dysplazja stawu biodrowego, która ogranicza ruchomość i powoduje ból, oraz postępujący zanik siatkówki, prowadzący do utraty wzroku. Czasem zdarzają się też choroby serca, takie jak kardiomiopatia rozstrzeniowa, oraz zaćma. Rzadziej występuje dystychiaza, czyli wrastanie rzęs w kierunku oka, co powoduje podrażnienia. Właściwa hodowla i badania rodziców znacząco zmniejszają ryzyko tych dolegliwości.

Potrzeby pielęgnacyjne – jak pielęgnować portugalskiego psa dowodnego

Pielęgnacja portugalskiego psa dowodnego wymaga systematyczności i cierpliwości, szczególnie ze względu na jego gęstą, podatną na kołtunienie sierść. Sierść należy szczotkować co najmniej dwa razy w tygodniu, używając grzebienia z metalowymi zębami i szczotki włosianej. Regularne czesanie zapobiega filcowaniu i utrzymuje zdrowy wygląd włosa. Kąpiele powinny odbywać się raz na kilka miesięcy lub po intensywnym pływaniu, najlepiej z użyciem delikatnych szamponów proteinowych i balsamów nawilżających. Po kąpieli należy dokładnie wysuszyć sierść, aby uniknąć podrażnień skóry.

Interesujące fakty o portugalskim psie dowodnym

Portugalski pies dowodny to rasa, która w przeszłości była prawdziwym pomocnikiem rybaków. Nie tylko wyławiał sieci, ale również wskakiwał do wody, by ratować tonących i przenosił wiadomości między łodziami. Jego doskonała orientacja i węch sprawiały, że był niezastąpiony na morzu. Rasa ta zyskała światową sławę, gdy pies o imieniu Bo trafił do rodziny prezydenta Baracka Obamy. Ciekawostką jest też fakt, że psy tej rasy potrafią wydawać zróżnicowane dźwięki, przypominające „śpiew” – to ich naturalny sposób komunikacji.

Ciekawostki o portugalskim psie dowodnym

Jednym z najbardziej niezwykłych faktów dotyczących tej rasy jest jej zdolność do nurkowania. Potrafi zanurzyć się całkowicie pod wodę i przynieść przedmiot z dna. W dawnych czasach był tak cenny, że portugalscy rybacy dzielili się z nim złowionymi rybami jak z członkiem załogi. Pies ten ma także wyjątkową inteligencję. Potrafi zapamiętać ponad 100 komend i rozumie ton głosu człowieka. Dzięki swojej hipoalergicznej sierści często wybierany jest przez osoby cierpiące na alergie. Portugalski pies dowodny był jedną z ras, które przyczyniły się do rozwoju współczesnych retrieverów. To żywa legenda portugalskiej kultury i symbol pracy, oddania oraz przyjaźni.

Znane psy rasy portugalski pies dowodny w kulturze

Najbardziej znanym przedstawicielem tej rasy jest bez wątpienia Bo – pies prezydenta Stanów Zjednoczonych, Baracka Obamy. Jego obecność w Białym Domu sprawiła, że portugalski pies dowodny stał się rozpoznawalny na całym świecie. Bo był ulubieńcem mediów, występował w programach telewizyjnych, książkach, a nawet komiksach. Wraz z drugą suczką Sunny tworzył duet, który uwielbiała cała Ameryka. Obecność tej pary w mediach przyczyniła się do wzrostu popularności rasy w USA i Europie.

Podsumowanie

Portugalski pies jest doskonałym pływakiem, ale też oddanym towarzyszem rodziny. Wymaga aktywnego trybu życia, regularnej pielęgnacji i bliskiej relacji z człowiekiem. Pies ten potrafi być zarówno pracowity, jak i delikatny. Odnajduje się w towarzystwie dzieci, innych zwierząt i osób starszych. Jego silna więź z opiekunem sprawia, że staje się członkiem rodziny w pełnym tego słowa znaczeniu. To idealny wybór dla ludzi, którzy chcą w domu mieć prawdziwego przyjaciela.

Dlaczego warto wybrać portugalskiego psa dowodnego

Wybór portugalskiego psa dowodnego to decyzja o życiu z inteligentnym, wiernym i pełnym energii towarzyszem. Rasa ta wyróżnia się wspaniałym charakterem, zdolnością uczenia się i zamiłowaniem do współpracy z człowiekiem. Dzięki hipoalergicznej sierści sprawdzi się również w domach alergików. To pies o wielkim sercu, który potrzebuje ruchu, stymulacji i codziennej bliskości. Jego pogodne usposobienie i lojalność sprawiają, że buduje z opiekunem niezwykle silną więź emocjonalną.

Portugalski pies dowodny – dla kogo?

To rasa dla osób aktywnych, empatycznych i konsekwentnych. Najlepiej odnajdzie się u boku ludzi, którzy potrafią poświęcić jej czas i uwagę. Nie nadaje się dla osób zapracowanych, które często zostawiają psa samego w domu. Idealny opiekun portugalskiego psa dowodnego to ktoś, kto lubi spacery, sport i wspólne aktywności. W zamian zyska towarzysza, który będzie czuwał, bawił się i wspierał każdego dnia.

Polecane produkty

Polecane artykuły

Rasy psów: Wyżeł weimarski krótkowłosy

Rasy psów: Wyżeł weimarski krótkowłosy

06-09-2023
Wyżeł weimarski krótkowłosy to elegancki pies myśliwski, który wyróżnia się smukłą sylwetką, srebrzystym umaszczeniem i niezwykle bystrym spojrzeniem. Jest rasą niezwykle inteligentną, lojalną i energiczną, dzięki czemu doskonale sprawdza się zarówno w roli psa towarzyszącego,...
Rasy psów: Nowofundland

Rasy psów: Nowofundland

03-06-2025
Spis treści Pochodzenie – historia nowofundlanda Nowofundland – wygląd i cechy fizyczne Nowofundland – temperament i usposobienie Żywienie nowofundlanda Aktywność fizyczna i ćwiczenia nowofundlanda Warunki mieszkaniowe, bytowe Nowofundland – zdrowie i...
Rasy psów: Chart perski (Saluki)

Rasy psów: Chart perski (Saluki)

27-10-2025
Chart perski to jedna z najstarszych i najbardziej eleganckich ras chartów, która od wieków budzi podziw swoim wyglądem i niezwykłą szybkością. Ten pies o smukłej sylwetce i arystokratycznym wdzięku był niegdyś symbolem statusu władców starożytnego Bliskiego Wschodu. Rasa wyróżnia...