Rasy psów: Jack russell terrier

01-04-2025 - Autor: As-Pol

Wyróżniający się niebywałą energią, inteligencją oraz odwagą, jack russell terrier należy do grupy ras użytkowych, pierwotnie wykorzystywanych do polowań na lisy. Ten niewielki, lecz niezwykle sprawny pies zaskarbił sobie uznanie zarówno wśród miłośników aktywności na świeżym powietrzu, jak i w środowiskach sportów kynologicznych. Odznacza się nie tylko błyskotliwym umysłem, ale też silną potrzebą ruchu oraz interakcji z człowiekiem.

Spis treści

 

Cechy Opis
Wzrost 23–30 cm
Waga 5–7 kg
Typ sierści Gładka, szorstka lub pośrednia
Umaszczenie Biały z czarnymi, rudymi lub brązowymi łatami

Pochodzenie – historia rasy

Historia rasy sięga XIX-wiecznej Anglii, gdzie została stworzona z myślą o polowaniach na lisy i drobne zwierzęta zamieszkujące nory. Za twórcę rasy uznaje się pastora Johna Russella, miłośnika konnych polowań, który dążył do wyhodowania psa szybkiego, zwinnego i bezkompromisowego w pracy pod ziemią. Główną cechą selekcji była funkcjonalność. Zwierzę musiało być zdolne do współpracy z myśliwym i końmi, ale jednocześnie działać samodzielnie w trakcie wypłaszania zwierzyny.

Jack Russell terrier – wygląd i cechy fizyczne

Przedstawiciele tej rasy wyróżniają się zwartą, proporcjonalną budową ciała i wyraźnie zarysowaną muskulaturą, która zdradza ich użytkowe pochodzenie. Fizjonomia psa została opracowana z myślą o skutecznym poruszaniu się w ciasnych przestrzeniach, dlatego jego sylwetka jest niska, elastyczna i dynamiczna. Charakterystyczny jest lekko wydłużony tułów oraz mocne kończyny, pozwalające na szybkie przyspieszenie i gwałtowne zwroty. Głowa proporcjonalna do reszty ciała, z mocną kufą i czujnym wyrazem pyska, podkreśla inteligencję i gotowość do działania.

Wzrost i waga

Wysokość w kłębie u samców wynosi od 25 do 30 cm, natomiast suki są minimalnie niższe – zazwyczaj mierzą od 23 do 28 cm. Waga dorosłych osobników mieści się w przedziale 5–7 kg, przy czym proporcje między masą ciała a sylwetką muszą być zachowane. Przedstawiciele tej rasy mają zwartą, niską budowę i silne umięśnienie. Ciało jest dobrze zbalansowane, a kończyny proporcjonalne, z wyraźnie zarysowanymi stawami skokowymi. Grzbiet jest prosty i mocny, a klatka piersiowa głęboka, ale niezbyt szeroka. To ułatwia poruszanie się w wąskich przestrzeniach.

Umaszczenie, kolor sierści Jack Russell terriera

Podstawowym kolorem sierści w tej rasie jest biel, która powinna dominować i stanowić tło dla znaczeń w odcieniach czarnym, rudym lub brązowym. Wzorzec dopuszcza zarówno jednolite łaty, jak i nieregularne przebarwienia na głowie, tułowie i nasadzie ogona. Kolor oczu jest ciemnobrązowy, a obramowanie powiek i nosa powinno być intensywnie czarne. Barwa sierści nie pełni jedynie funkcji estetycznej – w przeszłości jaśniejsze umaszczenie ułatwiało lokalizację psa podczas polowania, zwłaszcza w gęstych zaroślach i norach. Osobniki z przesadnie ciemnym lub jednolicie ciemnym umaszczeniem były eliminowane z hodowli użytkowej.

Typ sierści

W obrębie rasy występują trzy główne typy szaty: gładka, szorstka oraz pośrednia. Gładka sierść jest krótka, twarda i ściśle przylega do skóry, dlatego jest łatwa w utrzymaniu czystości. Szorstka sierść, inaczej zwana drutowatą, zawiera wyraźnie zarysowany podszerstek i dłuższe, sztywne włosy ochronne, które chronią psa przed zimnem i urazami. Odmiana pośrednia, określana jako „broken coat”, wykazuje cechy obu typów – sierść jest niejednorodna, z falującymi fragmentami i luźniejszym rozmieszczeniem włosów. Każdy typ wymaga innej pielęgnacji – szorstkowłosy powinien być trymowany ręcznie, aby nie doprowadzić do uszkodzenia struktury włosa.

Jak długo żyją Jack Russell terriery?

Długość życia Jack Russell terriera wynosi średnio od 13 do 16 lat, a wiele psów tej rasy zachowuje sprawność aż do ostatnich lat życia. Pies prowadzony w sposób aktywny, z dobrze dobraną dietą i regularną opieką weterynaryjną, ma dużą szansę dożyć maksymalnego wieku bez poważniejszych problemów zdrowotnych. Z wiekiem mogą pojawić się pierwsze symptomy zmian zwyrodnieniowych, takie jak sztywność stawów, obniżony poziom energii czy pogorszenie zmysłów. Pomocne są suplementy wspierające funkcje stawów, zmodyfikowane karmy oraz spokojniejsze formy aktywności. Opinie hodowców i właścicieli wskazują, że psy tej rasy dobrze znoszą proces starzenia, o ile nie są narażone na niedobór ruchu i samotność.

Szczenięta, miot

W miocie tej rasy rodzi się zwykle od 4 do 6 szczeniąt, choć liczba ta może się nieznacznie różnić w zależności od wieku i kondycji suki. Młode osobniki osiągają masę urodzeniową około 150–250 gramów i rozwijają się dynamicznie w pierwszych tygodniach życia. Prawidłowo odżywiona matka i spokojne środowisko znacząco wpływają na stabilny przebieg odchowu. Oczy szczeniaków otwierają się między 10. a 14. dniem życia, a już po trzech tygodniach zaczynają reagować na otoczenie i kontakt z człowiekiem. Od 3. tygodnia należy rozpocząć proces socjalizacji, który obejmuje nie tylko kontakt z ludźmi, ale także dźwięki, podłoża i inne bodźce środowiskowe.

Jak wygląda jack Russell terrier – cechy charakterystyczne

Pies tej rasy ma zwartą, dynamiczną sylwetkę i proporcjonalną budowę, która umożliwia szybkie reakcje i sprawne poruszanie się w każdym terenie. Głowa jest wydłużona, z wyraźnie zaznaczoną kufą oraz umiarkowanym przełomem czołowo-nosowym. Oczy są ciemne, owalne, z intensywnym, skupionym spojrzeniem, świadczącym o bystrości i gotowości do działania. Uszy mają kształt litery V i opadają do przodu, przylegając do boków głowy. Ogon osadzony wysoko, noszony pionowo podczas ruchu, stanowi przedłużenie linii grzbietu i pełni funkcję sygnalizującą stan emocjonalny zwierzęcia.

Jack Russell terrier – temperament i usposobienie

Rasa ta wyróżnia się wyjątkowo silną osobowością oraz wysokim poziomem energii, który towarzyszy psu przez całe życie. Jack Russell terrier nie należy do psów spokojnych ani uległych – wręcz przeciwnie, często dominuje otoczenie swoją obecnością i wymaga jasno określonych zasad. Pomimo niewielkich rozmiarów wykazuje cechy typowe dla psów pracujących. Jest odważny, zdeterminowany i samodzielny w działaniu. W codziennym funkcjonowaniu pies tej rasy potrzebuje wyzwań, zarówno fizycznych, jak i umysłowych. Brak bodźców prowadzi do frustracji, której skutki najczęściej objawiają się w postaci niszczenia przedmiotów, nadmiernego szczekania lub uporczywego szukania zajęcia.

Charakterystyka temperamentu

Jack Russell terriera ma niezależny charakter i wykazuje silną potrzebę działania. Pies błyskawicznie reaguje na otoczenie, jest odważny, a w nowych sytuacjach wykazuje naturalną pewność siebie. Nie boi się hałasu, zmian środowiska ani obecności obcych – chętnie eksploruje przestrzeń i podejmuje nowe wyzwania. Potrafi pracować samodzielnie, nie czekając na polecenia człowieka. Jednocześnie mocno przywiązuje się do opiekuna i często domaga się kontaktu, szczególnie jeśli został prawidłowo zsocjalizowany w młodym wieku.

Typowe zachowania Jack Russell terriera

W codziennym funkcjonowaniu pies przejawia zachowania typowe dla aktywnego teriera – stale monitoruje otoczenie, reaguje na dźwięki, poruszenia i obecność drobnych zwierząt. Chętnie kopie w ziemi, eksploruje dziury, a jego naturalny instynkt łowiecki pozostaje silny niezależnie od warunków bytowych. Podczas spacerów często przeszukuje teren, goni ptaki, koty lub gryzonie, a jego reakcje są impulsywne i natychmiastowe. W środowisku domowym może zachowywać się spokojnie, pod warunkiem że ma zapewnione regularne wyładowanie energii. Zostawiony sam na zbyt długi czas staje się nerwowy, może szczekać bez powodu lub wykazywać oznaki frustracji.

Dostosowanie do życia z ludźmi i innymi zwierzętami

Jack Russell terrier potrafi być oddanym towarzyszem, ale nie sprawdzi się w każdym domu. Potrzebuje ludzi aktywnych, konsekwentnych i świadomych specyfiki rasy, którzy będą w stanie zaspokoić jego potrzeby ruchowe i intelektualne. Przy odpowiednim wychowaniu pies szybko nawiązuje silną więź z właścicielem, chętnie współpracuje i reaguje na komendy. W relacjach rodzinnych jest wesoły, kontaktowy, ale bywa również zaborczy względem opiekuna i przestrzeni. Interakcje z innymi zwierzętami są możliwe, ale wymagają wcześniejszej socjalizacji i nadzoru, zwłaszcza w pierwszych miesiącach wspólnego życia.

Jack Russell terrier a dzieci

Relacja psa tej rasy z dziećmi zależy od wychowania obu stron i warunków, w jakich następuje kontakt. Jack Russell terrier dobrze radzi sobie w rodzinach z dziećmi, o ile nie są one zbyt małe lub nadpobudliwe. Silna potrzeba kontroli przestrzeni i wysoki poziom energii mogą prowadzić do spięć, jeśli dziecko nie potrafi odczytywać sygnałów wysyłanych przez zwierzę. Najlepsze relacje pies nawiązuje z dziećmi w wieku szkolnym, które rozumieją zasady kontaktu ze zwierzęciem.

Jack Russell terrier a inne psy

W kontaktach z innymi psami rasa ta jest bezpośrednia, a nawet dominująca, szczególnie w stosunku do osobników tej samej płci. Pies nie unika konfrontacji, jeśli poczuje się prowokowany, dlatego wprowadzenie go do domu z innym czworonogiem powinno być przeprowadzone z rozwagą. Socjalizacja od pierwszych tygodni życia zwiększa szansę na poprawne relacje, ale nie gwarantuje ich w każdej sytuacji. Spotkania z nieznajomymi psami należy kontrolować, a spacery powinny odbywać się w miejscach bezpiecznych, z możliwością szybkiego odizolowania psa w razie potrzeby.

Jack Russell terrier – życie z kotami

Relacje tej rasy z kotami są trudniejsze niż z innymi psami, głównie ze względu na silnie rozwinięty instynkt łowiecki. Jack Russell terrier traktuje drobne zwierzęta jako potencjalną zdobycz, dlatego wspólne życie z kotem wymaga odpowiedniego przygotowania i cierpliwego procesu przyzwyczajania. Największe szanse na sukces pojawiają się wtedy, gdy oba zwierzęta wychowują się razem od wczesnych etapów życia. Starszy pies, który nie miał wcześniej kontaktu z kotami, może reagować impulsywnie lub agresywnie, zwłaszcza jeśli kot ucieka lub wykonuje nagłe ruchy. Niezbędny jest nadzór, kontrolowane spotkania i stopniowe budowanie wzajemnego zaufania.

Żywienie jack Russell terriera

Rasa ta charakteryzuje się szybkim metabolizmem, dlatego potrzebuje pełnowartościowego pożywienia o dobrze zbilansowanym składzie. Żywienie powinno być dostosowane do wieku, poziomu aktywności i ewentualnych problemów zdrowotnych psa. Zarówno karmy gotowe, jak i dieta domowa muszą zawierać właściwy stosunek białka do tłuszczów oraz niezbędne mikroelementy. Niezależnie od metody żywienia, pies powinien mieć stały dostęp do świeżej wody, a smakołyki należy traktować jako uzupełnienie, nie podstawę diety.

Wskazówki żywieniowe

W żywieniu tej rasy najlepiej sprawdzają się karmy wysokomięsne, zawierające minimum 70% składników pochodzenia zwierzęcego. Pies potrzebuje przede wszystkim łatwo przyswajalnego białka, które wspiera rozwój mięśni i utrzymuje masę ciała na odpowiednim poziomie. Należy unikać karm z dużą zawartością zbóż, sztucznych konserwantów oraz niskiej jakości tłuszczów roślinnych. U dorosłych osobników sprawdzają się karmy przeznaczone dla psów aktywnych, o podwyższonej kaloryczności i zawartości tłuszczu. Szczeniaki wymagają częstszych, mniejszych posiłków bogatych w wapń i fosfor, które wspierają rozwój kośca.

Jakie mięso dla Jack Russell terriera?

Najlepszym źródłem białka w diecie tej rasy jest mięso mięśniowe, szczególnie indyk, kurczak, wołowina i dziczyzna. Jack Russell terrier korzysta również z dodatku podrobów, takich jak wątroba czy serca, ale nie powinny one dominować w codziennej diecie. Unika się wieprzowiny z uwagi na wysoką zawartość tłuszczu i ryzyko występowania wirusa Aujeszky’ego. W przypadku alergii dobrze sprawdzają się źródła białka takie jak królik lub jagnięcina. Mięso powinno być dobrej jakości, najlepiej gotowane lub podawane w formie surowej w ramach diety BARF, ale zawsze po wcześniejszej konsultacji z weterynarzem.

Aktywność fizyczna i ćwiczenia jack Russell terriera

Pies tej rasy wymaga intensywnej aktywności fizycznej każdego dnia – minimum 1,5 do 2 godzin dziennie, z czego część powinna być przeznaczona na swobodne bieganie. Brak ruchu skutkuje frustracją, nadpobudliwością i problemami behawioralnymi. Dobrze znosi treningi agility, canicross oraz zabawy wymagające logicznego myślenia. Ruch powinien być zróżnicowany, ponieważ rutyna szybko go nudzi.

Poziom aktywności, potrzeby ruchowe i zabawy

Jack Russell terrier to jedna z najbardziej aktywnych ras w swojej wielkości – potrzebuje ruchu nie tylko dla zdrowia, ale też dla równowagi psychicznej. Krótkie spacery nie wystarczą – wymaga biegania luzem, zabaw z piłką i interakcji z otoczeniem. Świetnie sprawdza się w sportach kynologicznych, gdzie może wykazać się refleksem i inteligencją. Uwielbia aportowanie, zadania węchowe i naukę nowych komend.

Zalecane rodzaje ćwiczeń i aktywności

Najlepszymi formami ruchu dla tej rasy są agility, flyball oraz canicross, ponieważ angażują zarówno ciało, jak i umysł. W agility pies pokonuje tor przeszkód, co rozwija koordynację, koncentrację i zwinność – to aktywność idealna dla zwierzęcia o szybkich reakcjach i wysokim poziomie energii. Flyball opiera się na współpracy z przewodnikiem, szybkości i aportowaniu, a rywalizacja z innymi psami dodatkowo motywuje do pracy. Canicross, czyli bieganie z psem przypiętym do pasa, pozwala wykorzystać naturalną siłę i chęć do ciągłego poruszania się.

Warunki mieszkaniowe, bytowe

Pies tej rasy może mieszkać w różnych warunkach, o ile właściciel zapewni mu odpowiednią dawkę ruchu i stymulacji psychicznej. Przestrzeń nie jest tak ważna jak jakość codziennych aktywności i obecność człowieka. Nawet w domu z ogrodem nie poradzi sobie bez regularnych spacerów i kontaktu z otoczeniem. Nie jest to rasa dla osób, które oczekują spokojnego towarzysza do życia w czterech ścianach. Potrzebuje urozmaiconego środowiska i zadań angażujących uwagę.

Dostosowanie do życia w małym mieszkaniu

Jack Russell terrier może funkcjonować w mieszkaniu, ale tylko wtedy, gdy opiekun zapewni mu intensywną dawkę ruchu i zajęcia umysłowe. Brak dostępu do ogrodu nie jest problemem, jeśli pies wychodzi kilka razy dziennie na dłuższe spacery i ćwiczenia. Źle znosi nudę i monotonię – w ograniczonej przestrzeni szybko się frustruje. Nie poleca się go osobom, które pracują wiele godzin poza domem bez możliwości organizowania wyzwań dla psa. W małym mieszkaniu lepiej sprawdza się przy aktywnym trybie życia domowników.

Idealne warunki mieszkaniowe

Najlepszym środowiskiem dla tej rasy jest dom z ogrodem, ogrodzonym i bez możliwości samodzielnej ucieczki. Jack Russell terrier jest mistrzem w przekopywaniu ziemi, przeciskaniu się przez szpary i przeskakiwaniu ogrodzeń. Bezpieczna przestrzeń do biegania i zabawy pozwala mu spalić nadmiar energii bez ryzyka zaginięcia. Mimo to ogród nie zastąpi codziennych spacerów i pracy z opiekunem. Idealne warunki to połączenie przestrzeni fizycznej i aktywnego, zaangażowanego stylu życia rodziny.

Jack Russell terrier – zdrowie i pielęgnacja

Rasa uchodzi za odporną i wytrzymałą, ale nie jest całkowicie wolna od problemów zdrowotnych. Pies potrzebuje regularnych badań, kontroli stanu uzębienia i wsparcia dietetycznego, zwłaszcza w okresie intensywnego wzrostu oraz starzenia się. Pielęgnacja nie sprawia trudności – nie wymaga strzyżenia ani skomplikowanych zabiegów kosmetycznych. Ważne jest jednak czesanie oraz okresowe trymowanie w przypadku szaty szorstkowłosej. Zdrowie tej rasy pozostaje w dobrej kondycji przy właściwym utrzymaniu i aktywności fizycznej.

Najczęstsze, typowe problemy zdrowotne

Wśród chorób dziedzicznych u tej rasy występują głównie schorzenia ortopedyczne i okulistyczne. Jack Russell terrier może być narażony na zwichnięcie rzepki, chorobę Legga-Calvégo-Perthesa oraz zaćmę. Niektóre linie hodowlane wykazują również skłonność do głuchoty, dlatego zaleca się badania słuchu u szczeniąt. Rzadziej pojawiają się alergie pokarmowe i atopowe zapalenie skóry. Odpowiednia selekcja hodowlana i profilaktyka weterynaryjna pozwalają znacząco ograniczyć ryzyko poważnych schorzeń.

Potrzeby pielęgnacyjne (czesanie, kąpiele) – jak pielęgnować Jack Russell terriera

Jack Russell terrier nie wymaga skomplikowanych zabiegów pielęgnacyjnych, jednak jego sierść musi być regularnie kontrolowana i utrzymywana w czystości. Psy o sierści gładkiej wystarczy czesać raz w tygodniu gumową szczotką lub rękawicą, aby usunąć martwy włos i poprawić ukrwienie skóry. Szorstkowłose osobniki wymagają trymowania co kilka miesięcy – jest to zabieg polegający na ręcznym usuwaniu martwego włosa, który wspomaga prawidłowy cykl wzrostu sierści. Kąpiele należy ograniczyć do minimum – tylko w przypadku zabrudzeń lub nieprzyjemnego zapachu, używając szamponów przeznaczonych dla psów o wrażliwej skórze.

Interesujące fakty o jack russell terrierze

Rasa ta zdobyła popularność nie tylko wśród myśliwych i sportowców, ale również w kulturze masowej. Jack Russell terrier zasłynął jako pies filmowy i telewizyjny, dzięki swojej inteligencji, wyrazistości mimiki i łatwości w nauce komend. Często pojawia się w reklamach, filmach przygodowych i serialach, gdzie odgrywa dynamiczne, pełne energii role. Jest jedną z najczęściej wybieranych ras przez trenerów psów do pracy na planie zdjęciowym. Mimo tego nie każdy pies tej rasy odnajdzie się w roli domowego pupila, jeśli nie otrzyma odpowiedniego prowadzenia i zajęcia.

Ciekawostki o Jack Russell terrierze

Jednym z najsłynniejszych przedstawicieli tej rasy był pies Uggie, który wystąpił w filmie „Artysta” i zdobył międzynarodowe uznanie, w tym nagrodę Palm Dog na festiwalu w Cannes. W przeszłości psy tej rasy brały udział w polowaniach nie tylko na lisy, ale również na borsuki i szkodniki gospodarskie. Jack Russell terriery są zdolne do skoków na wysokość ponad 1,5 metra. To wymaga szczególnego zabezpieczenia ogrodu. Rasa została zarejestrowana przez FCI dopiero w 2000 roku. Wynikało to z różnic w typach hodowlanych między kontynentami. W Stanach Zjednoczonych do dziś funkcjonuje osobna organizacja rejestrująca psy typu Jack Russell, niezależna od FCI.

Znane psy rasy Jack Russell terrier w kulturze

Jack Russell terrier pojawił się w wielu znanych produkcjach filmowych i telewizyjnych, często grając główną rolę lub towarzysząc najważniejszym postaciom. Oprócz Uggie, który zdobył sławę dzięki filmowi „Artysta”, w pamięć widzów zapadł także pies Eddie z serialu „Frasier”, będący źródłem komizmu i nieoczekiwanych zwrotów akcji. W filmie „Maska” z Jimem Carreyem wystąpił inny pies tej rasy – Milo, prezentujący imponujące umiejętności aktorskie i posłuszeństwo. Psy tej rasy występowały również w reklamach, między innymi dla marek samochodowych i produktów spożywczych.

Podsumowanie

Jest to rasa o niezwykłej energii, inteligencji i samodzielności, która wymaga odpowiedzialnego podejścia i aktywnego stylu życia. To nie jest pies dla każdego – wymaga zaangażowania, ruchu, stymulacji umysłowej i jasnych zasad w codziennym funkcjonowaniu. Odpowiednio prowadzony staje się niezastąpionym towarzyszem, gotowym do działania w każdej sytuacji. Wymaga właściciela, który zna potrzeby psa pracującego i potrafi je codziennie realizować.

Dlaczego warto wybrać Jack Russell terriera

Pies tej rasy odwdzięcza się właścicielowi lojalnością, ogromnym przywiązaniem oraz inteligencją, która ułatwia komunikację i szkolenie. Świetnie sprawdza się jako partner do sportu, wędrówek i zabawy, a także jako czujny stróż domu. Jego żywiołowość buduje wyjątkową więź z właścicielem, który staje się dla psa najważniejszym w jego życiu.

Jack Russell terrier – dla kogo?

Rasa ta najlepiej pasuje do osób aktywnych, cierpliwych i konsekwentnych, które lubią spędzać czas na świeżym powietrzu i mają doświadczenie w wychowaniu psa. Jack Russell terrier nie jest odpowiedni dla ludzi ceniących spokój i rutynę – wymaga bodźców, zmienności i wyzwań każdego dnia. W rodzinach z dziećmi odnajduje się dobrze, o ile interakcje są kontrolowane, a pies nie jest pozostawiany sam z maluchami. Nie wskazany jest dla osób starszych, które nie mogą poświęcić mu energii i ruchu, jakich wymaga.

Polecane produkty
Polecane artykuły
Rasy psów: Field Spaniel

Rasy psów: Field Spaniel

04-09-2024
Field Spaniel to elegancka rasa psów myśliwskich, znana ze swojego łagodnego temperamentu i pięknej, falistej sierści. Te psy są niezwykle inteligentne, lojalne i zżyte z rodziną, co czyni je doskonałymi towarzyszami. Field Spaniele wymagają regularnej aktywności fizycznej oraz...
Rasy psów: Terier australijski

Rasy psów: Terier australijski

04-09-2024
Terier australijski to rasa, która wyróżnia się nie tylko swoją charakterystyczną budową, ale także żywym temperamentem. Te średniej wielkości psy są znane z aktywności i inteligencji, co czyni je doskonałymi towarzyszami do zabaw oraz aktywności fizycznej. Dzięki krótkiej, gęstej...
Rasy psów: Shiba inu

Rasy psów: Shiba inu

22-10-2024
Shiba inu to pies o średniej wielkości, który jest bardzo proporcjonalnie zbudowany, co dodaje mu elegancji i sprawia, że wygląda atletycznie. Dorosły samiec osiąga wysokość w kłębie od 36 do 41 cm, natomiast suczka mierzy od 33 do 38 cm. Waga tej rasy jest idealnie dostosowana do jej...